Κατάθλιψη και κοινωνική απόσυρση: γιατί απομακρύνεσαι από τους ανθρώπους

Όταν ο κόσμος σου μικραίνει αθόρυβα

Αν αρνείσαι προσκλήσεις που κάποτε θα δεχόσουν χωρίς δεύτερη σκέψη, αν αφήνεις μηνύματα αναπάντητα για μέρες ή αν νιώθεις ένα μικρό κύμα ανακούφισης όταν ένα σχέδιο ναυαγεί, δεν σημαίνει ότι γίνεσαι αντικοινωνικός. Η κατάθλιψη και η κοινωνική απόσυρση εμφανίζονται μαζί τόσο συχνά ώστε οι κλινικοί θεωρούν αυτή την υποχώρηση μέρος της εικόνας, όχι αλλαγή χαρακτήρα. Στους περισσότερους ξεκινά σιωπηλά. Ένα δείπνο που χάθηκε γίνεται δύο. Το τηλέφωνο που χτυπούσε όλο το βράδυ σωπαίνει, εν μέρει επειδή εσύ σταμάτησες να απαντάς. Κανείς δεν ανακοινώνει την απόφαση να εξαφανιστεί, και ακριβώς γι' αυτό μπορεί να περάσει μήνες απαρατήρητη.

Αυτό το άρθρο εξετάζει γιατί η κατάθλιψη σπρώχνει τους ανθρώπους να αποτραβηχτούν, πώς νιώθεται αυτή η υποχώρηση από μέσα και πώς ξεχωρίζεις μια συνηθισμένη ανάγκη για μοναξιά από ένα μοτίβο που αξίζει περισσότερη προσοχή.

Τι είναι πραγματικά η κοινωνική απόσυρση στην κατάθλιψη

Κοινωνική απόσυρση είναι το σταδιακό στένεμα της επαφής με τους άλλους: λιγότερες κουβέντες, πιο σύντομες, και ένας ολοένα μικρότερος κύκλος ανθρώπων που φτάνουν ως εσένα. Στην κατάθλιψη σπάνια είναι προτίμηση. Μοιάζει περισσότερο με έναν υπολογισμό ενέργειας που κάνει το μυαλό σου χωρίς να σε ρωτήσει.

Η κατάθλιψη στραγγίζει ακριβώς το καύσιμο που η καθημερινή συναναστροφή απαιτεί σιωπηλά. Να παρακολουθείς μια συζήτηση, να διαβάζεις ένα πρόσωπο, να αποφασίζεις τι θα πεις μετά και να κρατάς το δικό σου μισό της ζεστασιάς: όλα έχουν κόστος. Όταν τα αποθέματα είναι χαμηλά, το κόστος φαίνεται τεράστιο πριν καν βγεις από το σπίτι. Οι ερευνητές το περιγράφουν ως πτώση στο κίνητρο να πλησιάσεις τους άλλους, που συχνά συνοδεύεται από το ότι η παρέα ανταμείβει λιγότερο μόλις βρεθείς εκεί. Αν η απόδοση συρρικνώνεται ενώ η τιμή ανεβαίνει, το να μείνεις σπίτι παύει να μοιάζει με αποφυγή και αρχίζει να μοιάζει με αριθμητική.

Υπάρχει και δεύτερο στρώμα, συνήθως το βαρύτερο: η παράσταση. Πολλοί που δυσκολεύονται νιώθουν την υποχρέωση να εμφανιστούν στην εκδοχή τους που περιμένουν οι άλλοι: χαρούμενοι, εύκολοι, μια χαρά. Αυτή η μάσκα κοστίζει ακριβά. Το να αρνηθείς δεν είναι μόνο φθηνότερο, μπορεί να μοιάζει και πιο ευγενικό, γιατί γλιτώνεις όλους από τον κόπο που είσαι εσύ.

Σημάδια ότι αποσύρεσαι

Η απόσυρση φαίνεται πιο εύκολα στη συμπεριφορά παρά στη διάθεση. Αυτά είναι μοτίβα που οι άνθρωποι αναγνωρίζουν συνήθως κοιτώντας πίσω:

• Ανακούφιση στην ακύρωση: Όταν κάποιος ματαιώνει το ραντεβού, το πρώτο σου συναίσθημα δεν είναι απογοήτευση αλλά εκτόνωση.
• Η ουρά των αναπάντητων μηνυμάτων: Τα μηνύματα στοιβάζονται αδιάβαστα, όχι επειδή δεν σε νοιάζει, αλλά επειδή η απάντηση έγινε αγγαρεία αντί για χαρά.
• Συρρίκνωση στο πιο ασφαλές πρόσωπο: Η επαφή στενεύει σε έναν δυο ανθρώπους που δεν σου ζητούν τίποτα, και όλοι οι άλλοι σβήνουν στη σιωπή.
• Φόβος από πριν: Δέχεσαι μια πρόσκληση και μετά περνάς τις μέρες ελπίζοντας ότι κάτι θα μπει εμπόδιο.
• Τυπική παρουσία: Πηγαίνεις, χαμογελάς, λες τα σωστά, και μετά νιώθεις αδειασμένος αντί για γεμάτος.
• Συντομεύεις τον εαυτό σου: Στο «τι κάνεις» δίνεις σύντομη απάντηση, γιατί η ειλικρινής μοιάζει πολύ βαριά για να δοθεί.
• Χρόνος ανάκαμψης: Μία μόνο βραδιά έξω σου κοστίζει πλέον μια ολόκληρη μέρα μουδιάσματος.

Ένα ή δύο από αυτά μπορεί απλώς να σημαίνουν ότι είσαι κουρασμένος ή ότι είσαι εσωστρεφής με γεμάτο πρόγραμμα. Το σημάδι που αξίζει προσοχή είναι η διάρκεια και η κατεύθυνση: εβδομάδες αντί για μέρες, και ένας κύκλος που συνεχίζει να στενεύει αντί να σταθεροποιείται.

Γιατί μετράει αυτό το μοτίβο

Η απόσυρση αξίζει να ληφθεί σοβαρά επειδή τρέφει τον εαυτό της. Η επαφή με ανθρώπους είναι ένας από τους αξιόπιστους τρόπους με τους οποίους επιδιορθώνεται η διάθεση, οπότε το κόψιμό της αφαιρεί ακριβώς αυτό που θα βοηθούσε. Κάθε βραδιά που χάνεται κάνει την επόμενη πιο δύσκολη, και μετά από αρκετές, ακόμη και η σκέψη της επιστροφής κουβαλά τον δικό της φόβο. Τότε δεν είσαι μόνο κουρασμένος: είσαι και ξεσυνήθιστος και πίσω από τα νέα όλων.

Το κόστος πέφτει και στις σχέσεις, σχεδόν πάντα μέσω παρανόησης. Οι φίλοι σπάνια διαβάζουν τη σιωπή ως «περνάει δύσκολα». Τη διαβάζουν ως ψυχρότητα, ή ως εγκατάλειψη, και σταματούν να πλησιάζουν για να μην ενοχλήσουν. Η δική τους υποχώρηση επιβεβαιώνει τότε την πεποίθηση που ξεκίνησε όλον τον κύκλο: ότι είσαι ένα βάρος που κανείς δεν θέλει κοντά του. Στη δουλειά το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται ως γεύματα που χάνονται, κάμερες κλειστές και ερωτήσεις που κάποτε θα έκανες φωναχτά και τώρα καταπίνεις, κάτι που μπορεί σιωπηλά να αλλάξει πόσο ικανός φαίνεσαι σε ανθρώπους που ποτέ δεν έμαθαν τι συνέβαινε πραγματικά.

Αξίζει επίσης να ξέρεις ότι η απόσυρση δεν ανήκει μόνο στην κατάθλιψη. Η επίμονη ανησυχία για το πώς σε κρίνουν παράγει πολύ παρόμοια υποχώρηση, και τα δύο συχνά επικαλύπτονται, οπότε βοηθά να δεις και τα μοτίβα του άγχους δίπλα στη διάθεση.

Να δεις πώς είσαι

Αν αναγνώρισες τον εαυτό σου σε αρκετά από τα παραπάνω, μια δομημένη αυτοαξιολόγηση μπορεί να είναι χρήσιμο επόμενο βήμα. Όχι επειδή ένα σύνολο ερωτήσεων μπορεί να σου πει τι φταίει, αλλά επειδή δίνει σχήμα σε κάτι που πιθανότατα ήταν δύσκολο να περιγραφεί. Πολλοί βρίσκουν πιο εύκολο να πουν «απάντησα ειλικρινά και αυτό βγήκε» παρά να εξηγήσουν το συναίσθημα από την αρχή, είτε μιλούν σε σύντροφο, είτε σε φίλο, είτε σε γιατρό.

Ένα εργαλείο ανίχνευσης είναι καθρέφτης, όχι ετυμηγορία. Δεν σε διαγιγνώσκει και δεν αντικαθιστά την εκτίμηση ενός καταρτισμένου επαγγελματία. Αυτό που μπορεί να κάνει είναι να σε βοηθήσει να δεις αν αυτό που κουβαλάς μοιάζει με μια περαστική περίοδο χαμηλής διάθεσης ή με ένα μοτίβο που έχει εγκατασταθεί. Αν οι απαντήσεις σου δείχνουν κάπου ανησυχητικά, ή αν έχεις σκέψεις να βλάψεις τον εαυτό σου, επικοινώνησε σήμερα με γιατρό ή με μια τοπική γραμμή βοήθειας.