Depresyon ve Çok Uyumak: Dinlenmek Artık Dinlendirmediğinde

Erken yattın. On saat uyudun, belki on iki. Ve alarm çaldığında bedenin yatağa dökülmüş, orada donmaya bırakılmış gibiydi. Bu tanıdık geliyorsa, tembel değilsin ve hayal de görmüyorsun. Depresyon ve çok uyumak yakın yol arkadaşlarıdır ve getirdikleri yorgunluk, uykunun tamir ettiği türden değildir.

Çoğu kişi depresyonu uykusuzluk olarak hayal eder: gecenin üçünde tavana bakmak. Bu da oluyor. Ama tersi de oluyor ve bundan çok daha az söz ediliyor. Dinlenme uzayıp rahatlama küçülüyorsa, yoğun bir haftadan fazlası olabilir.

Depresif hipersomni nedir?

Hipersomni, bedenin gerçekten ihtiyaç duyduğundan çok daha fazla uyumanın klinik adıdır — genellikle günde on ya da on bir saatin üzeri, ya da normal uyanık saatlerde uykuya doğru bastıran karşı konulmaz bir çekim. Düşük ruh haliyle birlikte göründüğünde buna çoğu zaman depresif hipersomni denir.

Kabaca şöyle görünür: uzun uyursun, yine de şekerleme yaparsın ve hiçbiri sana geri ödeme yapmaz. Sadece uykusu eksik olan biri iyi bir geceden sonra keskinleşir. Depresif hipersomni taşıyan biri, içine daldığı sisin aynısına uyanır.

Bazı tablolarda daha sık görülür — atipik depresyonun ve mevsimsel ruh hali değişimlerinin bilinen bir özelliğidir ve genç yetişkinlerde daha sık ortaya çıkma eğilimindedir. Uyku depresyonun nedeni değildir, kenarda duran bir belirti de sayılmaz. Daha çok bir döngüdür. Düşük ruh hali ritmini düzleştirir, düzleşen ritim ruh halini daha da çökertir ve döngü dönmeye devam eder.

Depresyon ve aşırı uyku belirtileri

Uzun bir hafta sonu uyku borcunu kapatmak hiçbir şey kanıtlamaz. İki hafta ve üzeri süren bir örüntü ise yakından bakmayı hak eder. Bunlardan kaçı son ayına benziyor:

• Dinlendirmeyen uyku: dokuz, on, on iki saat sonra yatarkenki kadar yorgun uyanıyorsun — bazen daha fazla.
• Ağır bir beden: kollar ve bacaklar yüklenmiş gibi, neredeyse kurşundan. Eskiden bedava olan hareketler artık çaba istiyor.
• Uzayan şekerlemeler: yirmi dakikalık bir mola iki saate dönüşüyor ve öğleden sonra onunla birlikte kayboluyor.
• Sabah duvarı: yataktan çıkmak bir kere verdiğin bir karar değil. Bir saat ya da daha uzun sürede tekrar tekrar kaybettiğin bir pazarlık.
• Saklanma yeri olarak uyku: yatağı dinlenmekten çok bir çıkış olarak beklemeye başlıyorsun — senden hiçbir şey istenmeyen bir yer.
• Günler bulanıklaşıyor: alarmı uyuyup geçiyorsun, sabah planlarını kaçırıyorsun, hangi gün olduğunu şaşırıyorsun çünkü haftanın biçimi yumuşamış.
• Keyif inceliyor: tam dinlenmiş anlar bile kısık geliyor. Eskiden değen şeyler artık değmiyor.
• Dikkat kayıyor: aynı paragrafı tekrar okuyorsun, konuşmanın ipini kaçırıyorsun, odaya neden girdiğini unutuyorsun.

Açıkça söylemek gerek: aşırı uykunun başka nedenleri de var. Tiroit sorunları, kansızlık, uyku apnesi, bazı ilaçlar ve hastalık sonrası uzun toparlanma dönemleri tam olarak bu yorgunluğu üretebilir. Bir doktorla konuşmak bunları eler ya da doğrular — ve o konuşma her hâlükârda yapmaya değer.

Bu neden önemli

Aşırı uykuyu görmezden gelmek kolaydır, çünkü acil bir duruma benzemez. Dinlenen birine kimse kaygılanmaz. Ama bedeli sessizce birikir.

İlk giden zamandır. Yatakta on dört saat, yaşamak için on saat bırakır ve o on saat de yarım güçle harcanır. İş kayar — dramatik değil, sadece geç başlangıçlar, kaçan mesajlar, uzayan projeler. İlişkiler incelir, çünkü davetler yanıtsız kalır ve soranlar giderek daha az sorar.

Sonra utanç gelir ve asıl ısıran kısım odur. Çok uyuduğunu biliyorsun. Nedenini açıklayamıyorsun. Bu yüzden kendine tembel, disiplinsiz, hayatını çarçur eden biri diyorsun — ve bu düşüncelerin her biri ruh halini biraz daha aşağı iter, bu da yatağı daha davetkâr, yarını daha zor kılar. Döngü işte böyle kapanır.

Şunu tutmakta fayda var: bu tanınan bir örüntü, karakter kusuru değil. Üzerine çalışılmış ve tedaviye yanıt veriyor. Doğru adını koymak döngüden çıkmanın ilk adımı, çünkü hâlâ tembellik dediğin bir şeyle uğraşamazsın. Uyku değişimleri sıklıkla kaygı ve endişe örüntüleriyle de birlikte yürür; bu yüzden bütün tablo tek bir belirtiden daha önemlidir.

On dakikaya değecek bir öz değerlendirme

Buraya kadar okuduysan bir yeri tutmuş demektir. Bu genelde takip edilmeye değer bir sinyaldir.

Free Depression Quiz yapılandırılmış bir taramadır — son iki haftadaki ruh hali, enerji, uyku ve günlük işlevselliğe dair araştırmaya dayalı sorular. Yaklaşık on dakika sürer, ücretsizdir ve dürüstlükten başka bir şey istemez.

Ne olduğu ve ne olmadığı konusunda net olalım. Bu bir tarama aracıdır, tanı değil. Hiçbir anket depresyon tanısı koyamaz; bunu ancak seninle konuşan yetkin bir klinisyen yapabilir. Taramanın yapabileceği şey, belirsiz olana bir biçim vermek ve doktor randevusunda kullanabileceğin somut bir dil sunmaktır — «yorgunum»u, üzerine adım atılabilecek kadar belirgin bir şeye dönüştürmek.