Mevsimsel Depresyon Belirtileri: Karanlık Aylar Sana Ne Yapıyor

Işık gidince bir şey de onunla gidiyor

Her yıl aşağı yukarı aynı takvimle geliyor. Saatler değişiyor, öğleden sonralar kısalıyor ve loş sabahların ikinci haftasında eylüldeki halinden çok daha ağır oluyorsun. Mevsimsel depresyon belirtileri kendini nadiren duyurur. Önce yorgunluk olarak gelir, sonra boşalan bir takvim olarak, sonra da yalnızca kanepeyi, battaniyeyi ve karbonhidratı isteyen bir versiyonun olarak.

Belki kendine sadece kış diyorsun. Kıştan herkes şikâyet eder. Ama soğuğu sevmemekle hayatının üç ayını orada kaybetmek arasında bir fark var ve bu farkın adını yüksek sesle koymak gerekiyor. Bu yazı, mevsimsel depresyonun içeriden nasıl göründüğünü, sıradan bir durgunluktan nerede ayrıldığını ve dürüst bir taramanın sana ne söyleyip ne söyleyemeyeceğini anlatıyor.

Mevsimsel depresyon aslında nedir

Klinisyenler bunu genellikle ayrı bir hastalık gibi ele almaz. Güncel tanı kılavuzlarında mevsimsel örüntü olarak tanımlanır: yılın belli bir döneminde ortaya çıkan, başka bir döneminde kalkan ve ertesi yıl aynısını tekrarlayan bir depresyon. Günlük dilde adı mevsimsel duygudurum bozukluğudur. Kısaltmadan çok, altındaki örüntü önemlidir.

Bu örüntüye sahip insanların çoğu sonbahar ve kışta aşağı iner. Daha küçük bir grup tersine gider: uzun ve parlak yazlarda batar, ışık azaldığında toparlanır. İki yön de sayılır. Bunu mevsimsel yapan sıcaklık değil, zamanlamadır. Takviminin neredeyse önceden söyleyebileceği bir düzenle gelir ve gider.

Öne çıkan açıklama gün ışığıyla ilgili. Sabah ışığının azalması, iç saati ve ona bağlı çalışan kimyayı kaydırıyor gibi görünüyor; uyku, iştah ve isteğin ilk kayan şeyler olmasının nedeni bu. Bu bir mekanizmadır, senin hakkında bir hüküm değil. Aynı karanlık evdeki iki insan bambaşka kışlar geçirebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler

Kış biçiminin kendine has bir silueti var. Birçok başka depresyon uykuyu ve iştahı alıp götürürken, bu ikisine de ekleme eğiliminde.

• Karşılığını hiç vermeyen uyku: Erken yatıyorsun, uzun uyuyorsun ve yine de yorgun uyanıyorsun. Sabah, derin sudan çekilip çıkarılmak gibi.
• Ekmek, makarna ve şeker isteği: İştah yükseliyor ve tam olarak nişastaya ve tatlıya doğru yükseliyor. Kış kilosu genelde arkasından geliyor.
• Kollarda ve bacaklarda ağırlık: Klinisyenler buna bazen kurşun felci der. Beden ağırlaştırılmış gibi hissedilir, sanki hava koyulaşmıştır.
• Öğleden sonra biten enerji: Sabahı bir arada tutuyorsun. Saat üç dört olduğunda harcayacak bir şey kalmıyor.
• Sessizce boşalan sosyal hayat: Cevap vermez oluyorsun. Ekimde kabul ettiğin şeyi iptal ediyorsun. Kimseyi sevmediğinden değil, evden çıkmak eskisinden pahalı olduğu için.
• Sürekli kayan dikkat: Aynı paragrafı tekrar okuyorsun, toplantının ipini kaçırıyorsun, mutfağa neden girdiğini unutuyorsun. Bazıları bunu DEHB ve dikkat örüntülerinde anlatılan dağınıklıkla karıştırır, oysa mevsimsel sis takvimle gelir ve takvimle gider.
• Her zamankinden kısa bir fitil: Küçük sürtünme sert çarpar. Patlıyorsun, sonra suçlu hissediyorsun, sonra suçluluktan yoruluyorsun.
• Temmuzda sevdiğin şeyler artık ulaşmıyor: O müzik, o uğraş, o insan. Teoride hâlâ iyi. Sadece sana varmıyor. Bu düzleşmenin kendi adı ve kendi biçimi var, anhedoni ve haz kaybı yazısında anlatılıyor.
• Bir başlangıç ve bir bitiş tarihi: Geriye baktığında başladığı ayı ve kalktığı ayı söyleyebiliyorsun. Bu tekrar, işaretlerin en açık konuşanı.

Soğuk bir haftada bunlardan bir ikisi sıradan insan havasıdır. Asıl önemli olan kümelenme, süre ve tekrardır: günün çoğunda, günlerin çoğunda, iki hafta ya da daha uzun, geçen yıl ve ondan önceki yılla aynı mevsimde.

Neden kabul edilenden daha önemli

Mevsimsel depresyon, ocak ayından nefret etme şakası gibi ele alınıyor ve tam da bu yüzden yıllarca el atılmadan kalıyor. Bedeli gerçek. İş performansı, tam da değerlendirmelerin indiği aylarda düşüyor. İlişkiler, arkadaşlığa en çok ihtiyaç duyulan mevsimde inceliyor. Düşüşün üstünde hazır ve makul bir mazeret yapışık geldiği için de insan kendi geri çekilişini, davranışı öngörülebilir bir belirti yerine tembellik diye okuyor.

İkinci bir bedel daha var, daha sessiz ve daha kötü. Düz geçen her kış sana kendinle ilgili yanlış bir şey öğretiyor: güvenilmez olduğunu, planları tutamadığını, kaybolan kişi olduğunu. Bu sonuçlar nisanda erimiyor, kalıyor. Mevsimsel düşüşler ayrıca kaygı örüntüleriyle yeterince sık birlikte yolculuk ediyor; öyle ki birçok kişi karanlık ayları ikisini birden idare ederek, ama hiçbirinin adını koymadan geçiriyor.

Bir şey mevsim dosyasına girmez. Düşüncelerin burada olmak istememeye döndüyse, bu bahara bırakılacak bir şey değil. Şimdi bir doktorla, bir terapistle ya da bulunduğun yerdeki bir kriz hattıyla konuş.

Dürüstçe bakmak

Kendi geçmişinden başla, çünkü mevsimsel örüntü ancak zaman içinde görünür. Geçen yılın fotoğraflarını, mesajlarını ve takvimini aç ve işlerin sessizleştiği ayı bul. Aynısını bir önceki yıl için yap. Hep aynı haftalar karşına çıkıyorsa, kötü bir döneme değil bir örüntüye bakıyorsun.

Oradan sonra yapılandırılmış bir tarama, taşıdığın şeye kelime bulmana yardım eder. Tarama tanı koymaz ve koyamaz; aksini iddia eden her araç sana bir şey satıyordur. Yapabildiği şey, belirsiz bir ağırlığı bir uzmana götürebileceğin ya da sadece kendi önüne koyup doğru olduğunu kabul edebileceğin somut, adı konabilir maddelere çevirmektir.

Ücretsiz Depresyon Testi yaklaşık beş dakika sürüyor, kayıt istemiyor ve sonucu hemen veriyor. Son iki haftayı, olmasını istediğin gibi değil, gerçekten olduğu gibi yanıtla. Öğleden sonra dörtte tükenen o hâlin, doğru bir cevabı hak ediyor.